Konurbacja śląska[1] (górnośląska[2], katowicka[3]) – silnie zurbanizowany obszar, w skład którego wchodzą tereny Górnego Śląska, Zagłębia Dąbrowskiego oraz Jaworzna. Jest to typowy przykład konurbacji. Konurbacja ta jest jedną z ośmiu Metropolitan European Growth Areas w Polsce[2]. Należy zauważyć, iż w związku z faktem, że istnienie tego bytu nie zostało do tej pory prawnie sformalizowane, to w opracowaniach różnych organizacji[4] stosowane są różne nazwy tegoż bytu. Podobnie postuluje się wprowadzenie różnych nazw, jako ostatecznej dla konurbacji. Oprócz wspomnianych we wstępie można spotkać się również z takimi, jak: "konurbacja śląsko-dąbrowska"[5][6][7], która jest już używana m.in. przez GZM[8], "konurbacja śląsko-zagłębiowska"[9], "Silesia"[9], czy też "region śląsko-dąbrowski"[10]. [11]
Spis treści |
edytuj Granice konurbacji
Do dnia dzisiejszego nie ma jasno zdefiniowanych granic tej aglomeracji. Z teoretycznego punktu widzenia aglomeracją powinien być zespół miast powiązanych ze sobą więzami przestrzennymi i funkcjonalnymi. Część do konurbacji włącza też sąsiednie powiaty z woj. śląskiego, a nawet małopolskiego.
1 - Zespół funkcjonalno-przestrzenny (miasta graniczące ze sobą): Gliwice, Zabrze, Katowice, Bytom, Świętochłowice, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Jaworzno, Czeladź, Mysłowice, Będzin, Tychy, Ruda Śląska, Piekary Śląskie, Chorzów, Mikołów, Tarnowskie Góry, Knurów[12].
| Powiaty i gminy | Ludność tysiące |
Powierzchnia km² |
|---|---|---|
| Katowice | 315,4 | 165 |
| Sosnowiec | 224,7 | 91 |
| Gliwice | 196,6 | 134 |
| Zabrze | 188,4 | 80 |
| Bytom | 183,8 | 69 |
| Ruda Śląska | 143,9 | 78 |
| Tychy | 129,4 | 81 |
| Dąbrowa Górnicza | 128,3 | 189 |
| Chorzów | 113,3 | 34 |
| Jaworzno | 95,2 | 153 |
| Mysłowice | 75 | 66 |
| Siemianowice Śląskie | 71,1 | 26 |
| Tarnowskie Góry | 60,8 | 83 |
| Piekary Śląskie | 58,8 | 40 |
| Będzin | 58,7 | 37 |
| Świętochłowice | 54,3 | 13 |
| Knurów | 39,2 | 34 |
| Mikołów | 38,8 | 81 |
| Czeladź | 33,9 | 16 |
| Razem | 2 145,8 | 1 471 |
2 - Zespół funkcjonalny: Miasta z punktu 1 oraz: powiat będziński, powiat tarnogórski, powiat gliwicki, powiat mikołowski, powiat bieruńsko-lędzińskipotrzebne źródło.
3 - Rozszerzony Zespół funkcjonalny: część opracowań do konurbacji katowickiej włącza dodatkowo: powiat pszczyński, powiat zawierciański, powiat olkuski, powiat chrzanowski, powiat oświęcimskipotrzebne źródło.
W zależności od przyjętych kryteriów delimitacji liczba ludności zamieszkującej konurbację waha się między 2,2[13], a 2,75 mln[14].
edytuj Historia
Czynnikami które spowodowały powstanie konurbacji był w pierwszym rzędzie rozwój hutnictwa i górnictwa, głównie węgla kamiennego. Pierwsze dymarki pojawiły się tu w I wieku n. e. w okolicach Tarnowskich Gór, lecz wytop żelaza na skalę przemysłową rozpoczęto w drugiej połowie XVIII wieku. Eksploatację węgla kamiennego podjęto równolegle - pierwszą kopalnię głębinową uruchomiono w 1751 w Rudzie, do końca stulecia uruchomiono ich 17. W 1796 staraniem Fryderyka von Redena uruchomiono Królewską Odlewnię Żelaza w Gliwicach - pierwszą w Europie hutę opalaną koksem. Sukces tego przedsięwzięcia spowodował lawinowe powstawanie kolejnych kopalń i hut. W połowie XIX wieku czynnych było 20 pieców opalanych koksem oraz 60 wykorzystujących starszą technologię, opalanych węglem drzewnym. Upadek górnośląskiego hutnictwa nastąpił po I wojnie światowej. W okresie 20-lecia międzywojennego oddano do użytku tylko jeden wielki piec, w Królewskiej Hucie[15].
Kopalnie i huty potrzebowały robotników, nastąpił zatem proces powstawania kolonii i osiedli robotniczych. W 1862 władze pruskie wprowadziły zakaz wznoszenia drewnianych budynków, co wpłynęło na całkowitą zmianę charakteru wielu miejscowości, niegdyś będących niewielkimi wsiami o drewnianej zabudowie. Miejsce drewnianych chat zajęły familoki. Innym czynnikiem miastotwórczym była kolej. Zwłaszcza kolej warszawsko-wiedeńska, której w znacznej mierze zawdzięcza swój rozwój Sosnowiec. Proces urbanizacji był tak szybki, że w niektórych ośrodkach nie doszło do wykształcenia się miejskiego centrum. Przykładem może być Ruda Śląska, będąca organizmem złożonym z 3 byłych miast (Ruda, Nowy Bytom i Wirek) oraz dzielnic dawniej będących wsiami o rolniczym charakterze i drewnianej zabudowie[15].
Na terenie Zagłębia Dąbrowskiego początkowo wydobywano węgiel metodą odkrywkową (Strzyżowice od 1724, Dąbrowa Górnicza od 1785). W okresie przynależności ziem do Prus (1795-1806) przekształcono je w kopalnie rządowe, W 1815 przeszły na własność skarbu Królestwa Polskiego. Głównymi animatorami rozwoju przemysłu na terenie Zagłębia byli Stanisław Staszic oraz minister skarbu Królestwa Polskiego, książę Ksawery Drucki-Lubecki, który w celu finansowania inwestycji przemysłowych utworzył Bank Polski. W Zagłębiu duże znaczenie dla rozwoju przemysłu w XIX wieku miało wydobycie i hutnictwo cynku. Pierwszą hutę cynku uruchomiono w Dąbrowie w 1816, następną we wsi Niemce (ob. Ostrowy Górnicze) w 1822. Zagłębie Dąbrowskie zaopatrywało w węgiel kamienny, stal i cynk całe Królestwo Polskie. Przywiązanie robotników do miejscowych kopalń i hut zapewniały przywileje, dostępne dla członków Korpusu Górniczego. Obejmowały one m. in. zwolnienie ze służby wojskowej i podatków, opiekę lekarską, zaopatrzenie emerytalne czy pożyczkę na budowę domu. Podobnie jak na sąsiednim Górnym Śląsku wystąpił proces żywiołowej urbanizacji, wzmocniony dodatkowo doprowadzeniem linii kolejowych[15].
edytuj Stan prawny
edytuj Przyszłość
edytuj Przegląd pojęć związanych z konurbacją
- Historia, kultura: Zagłębie Dąbrowskie,Górny Śląsk,
- Przemysł: Górnośląski Okręg Przemysłowy
- Geologia: Górnośląskie Zagłębie Węglowe
- Administracja: Województwo śląskie
- Związki jednostek samorządu terytorialnego: Górnośląski Związek Metropolitalny, Śląski Związek Gmin i Powiatów,Związek Gmin Jurajskich
- Geografia: Wyżyna Śląsko-Krakowska (Zachodniomałopolska) (341) leży w północno-zachodniej części Małopolski i zajmuje obszar 7.535 km². Dzieli się na trzy makroregiony: Wyżynę Śląską (341.1), Wyżynę Woźnicko-Wieluńską (341.2) i Wyżynę Krakowsko-Częstochowską (341.3).
- Reklama Metropolia Silesia
edytuj Zobacz też
Przypisy
- ↑ Narodowa Strategia Rozwoju
- ↑ 2,0 2,1 http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/coheter/coheter_de.pdf Konurbacja Śląska na liście Metropolitan European Growth Areas
- ↑ (PDF)Tadeusz Markowski, Tadeusz Marszał: Metropolie Obszary Metropolitalne Metropolizacja - Problemy i pojęcia podstawowe. Warszawa: Polska Akademia Nauk Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, 2006, s. 14. ISBN 83-89693-16-X.
- ↑ rządowych, samorządowych, naukowych, państwowych, prywatnych firm konsultingowych, czy też stowarzyszeń
- ↑ dla uwzględnienia faktu, że w jej skład wchodzi także część Zagłębia Dąbrowskiego
- ↑ artykuł w serwisie zaglebiedabrowskie.org
- ↑ Zagłębiacy czują się przytłumieni przez "śląskość". zaglebie.info/. [dostęp 2009-03-08].
- ↑ gzm.org.pl
- ↑ 9,0 9,1 Ernst & Young: Regionalne Forum Biznesu – Raport Górny Śląsk. Miesięcznik Gospodarczy Nowy Przemysł, 2007-10-19. [dostęp 2009-03-30].
- ↑ Jacek Wesołowski: Tranport miejski. Instytut Spraw Obywatelskich. [dostęp 2009-03-30].
- ↑ http://www.biblioteka-dg.pl/raptularz/raptularz_1_2007.pdf
- ↑ GUS: Aglomeracja śląska w liczbach - Podmioty gospodarki narodowej - Powierzchnia i ludność. [dostęp 2009-03-05]. Uwzględniono 19 miast wchodzących w skład konurbacji.
- ↑ 13,0 13,1 Stan na 30 września 2006 wg GUS: Aglomeracja śląska w liczbach - Podmioty gospodarki narodowej - Powierzchnia i ludność. [dostęp 2009-03-05]. Uwzględniono 19 miast wchodzących w skład konurbacji.
- ↑ Dane na koniec roku 2001 na podstawie (PDF)Tadeusz Markowski: Funkcje Metropolitalne Pięciu Stolic Województw Wschodnich. [dostęp 2009-03-08]. s. 330.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 Dulias R., Hibszer A.: Wojewdztwo śląskie Przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Krzeszowice: Kubajak, 2004, ss. 107-108, 112-115, seria: Atlas i klucz. ISBN 83-87971-70-7.